İran ABD'nin Ateşkes Teklifini İkinci Kez Reddetti: Hırslı ve Mantıksız!

ABD ile İran arasında haftalardır devam eden savaşta ateşkes arayışları yeni bir diplomasi trafiğine sahne olurken, Tahran yönetimi Washington’dan gelen son öneriye de kapıyı kapattı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, aracı ülkeler üzerinden iletilen önerilerin İran tarafından değerlendirildiğini, ancak özellikle ABD’nin 15 maddelik planının “son derece hırslı, alışılmadık ve mantıksız” bulunduğunu açıkladı. Böylece İran, birkaç gün önce reddettiği 48 saatlik ateşkes teklifinin ardından, şimdi de Pakistan merkezli daha geniş çerçeveli yeni öneriyi geri çevirmiş oldu.

PAKİSTAN MERKEZLİ YENİ ATEŞKES FORMÜLÜ

Diplomatik kaynaklara göre son teklif, Pakistan’ın yürüttüğü yoğun temasların ardından şekillendi. Planın ilk aşamasında taraflar arasında ateşkesin derhal yürürlüğe girmesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması öngörülüyor. İkinci aşamada ise 15 ila 20 gün içinde daha kapsamlı bir siyasi uzlaşıya ulaşılması, bu süreçte de yaptırımlar, dondurulmuş İran varlıkları ve nükleer dosya gibi başlıkların masaya yatırılması hedeflendi.

Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir’in ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, özel temsilci Steve Witkoff ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile temas halinde olduğu da öne sürüldü.

HÜRMÜZ BOĞAZI MASANIN MERKEZİNDE

Yeni önerinin en kritik ayağını Hürmüz Boğazı oluşturdu. Küresel enerji sevkiyatının can damarlarından biri kabul edilen boğazın açılması, hem bölgedeki askeri tansiyonu düşürmek hem de petrol piyasalarındaki sarsıntıyı sınırlandırmak için ateşkes planının merkezine yerleştirildi. Ancak Tahran yönetimi, boğazın geçici bir ateşkes karşılığında açılmasına sıcak bakmadığını net biçimde ortaya koydu. İranlı yetkililer, ABD’nin kalıcı ve güvenilir bir çözümden çok geçici bir duraklama aradığı görüşünü savunuyor.

İSMAİL BEKAYİ: BASKIYA BOYUN EĞMEYECEĞİZ

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Bekayi, Tahran’ın savaşın sona ermesine dair kendi taleplerini netleştirdiğini, ancak bunların uygun zamanda açıklanacağını söyledi. Bekayi’ye göre İran, kendisine dayatılan hiçbir teklifi sırf baskı altında olduğu için kabul etmeyecek. Tahran’ın verdiği mesaj, ateşkesin ancak İran’ın egemenlik, güvenlik ve uzun vadeli çıkarlarını güvence altına alan şartlarla mümkün olabileceği yönünde. Bu açıklama, Washington’un zaman baskısı kurarak sonuç alma hesabının İran tarafından kabul edilmediğini gösteriyor.

İKİNCİ RED NEDEN ÖNEMLİ?

İran’ın bu son tavrı, sadece yeni bir barış teklifinin reddi anlamına gelmiyor. Çünkü Tahran, birkaç gün önce de aracı ülke üzerinden iletilen 48 saatlik ateşkes teklifini geri çevirmişti. Son gelişmeyle birlikte İran, önce kısa süreli geçici ateşkesi, ardından da Pakistan üzerinden iletilen daha kapsamlı çerçeveyi reddederek Washington’a “geçici formüllerle değil, kalıcı garantilerle gelin” mesajı vermiş oldu. Bu nedenle başkentler arasında süren diplomasi trafiğine rağmen taraflar arasındaki güven bunalımının hâlâ çok derin olduğu görülüyor.

EN AĞIR DOSYA NÜKLEER PROGRAM VE YAPTIRIMLAR

Taslağın en zorlu başlığını ise İran’ın nükleer programı ile yaptırımların geleceği oluşturuyor. Müzakere çerçevesine göre İran’dan nükleer silah üretmeyeceğine dair daha açık ve kalıcı bir taahhüt istenirken, buna karşılık ABD ve müttefiklerinden yaptırımların hafifletilmesi ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması gibi adımlar bekleniyor. Ancak İran tarafı, bu alanın sadece baskı diliyle çözülemeyeceğini ve tek taraflı taviz vermeyeceğini savunuyor. Diplomasinin düğümlendiği ana nokta da tam olarak burada bulunuyor.

KÜRESEL ENERJİ PİYASALARI GÖZÜNÜ HÜRMÜZ’E ÇEVİRDİ

Ateşkes planının bu kadar yakından izlenmesinin en önemli nedenlerinden biri, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizliğin küresel enerji piyasaları üzerindeki etkisi. Boğazın kapalı kalması ya da askeri gerilimin sürmesi, petrol fiyatlarında sert dalgalanmaları beraberinde getiriyor. Bu nedenle diplomatik girişim yalnızca savaşın durdurulması için değil, aynı zamanda küresel ticaret ve enerji akışının yeniden istikrara kavuşması için de kritik görülüyor. Ancak İran’ın ikinci kez “hayır” demesi, kısa vadede piyasalara rahat nefes aldıracak bir uzlaşının hâlâ uzak olduğunu gösteriyor.