İran’dan ABD’ye 10 Maddelik Yeni Teklif

İran ile ABD arasında savaşı durdurmaya dönük diplomasi trafiği sürerken, Tahran yönetimi Washington’dan gelen geçici ateşkes önerisini reddederek yeni bir çerçeve sundu. Pakistan üzerinden iletilen 10 maddelik İran teklifinde, yalnızca çatışmaların kısa süreli durdurulmasının yeterli olmayacağı, bunun yerine savaşın kalıcı biçimde sona ermesini sağlayacak daha geniş ve bağlayıcı bir mutabakat gerektiği vurgulandı. Böylece İran, son günlerde masaya gelen ateşkes formüllerine karşı bir kez daha “geçici duraklama değil, kalıcı sonuç” yaklaşımını öne çıkarmış oldu. 

ATEŞKES YERİNE KALICI ÇÖZÜM ŞARTI

Tahran’ın ilettiği yanıtta en dikkat çeken unsur, ateşkese ilkesel olarak değil, geçici ve güvence içermeyen bir model olarak karşı çıkması oldu. İran tarafı, savaşın kendi şartları çerçevesinde kalıcı biçimde bitirilmesini, bölgesel çatışmaların sona ermesini ve yeni saldırı riskini ortadan kaldıracak daha sağlam bir siyasi çerçeve kurulmasını istedi. İran basınında yer alan değerlendirmelerde, çözümün ancak taleplerine saygı gösterilmesi halinde mümkün olabileceği vurgulandı. ABD tarafında ise bu cevap “maksimalist” olarak değerlendirildi ve diplomatik çözüme kapı açıp açmayacağının henüz net olmadığı ifade edildi. 

HÜRMÜZ BOĞAZI YİNE MASANIN MERKEZİNDE

İran’ın teklifinde Hürmüz Boğazı özel bir başlık olarak öne çıktı. Tahran, çatışmaların sona ermesiyle birlikte boğazdan güvenli geçişi garanti altına alacak bir protokol oluşturulmasını istedi. Bunun yanında ekonomik yaptırımların hafifletilmesi, savaş sonrası yeniden yapılanma sürecinin desteklenmesi ve daha geniş bölgesel gerilimin düşürülmesi de teklifin ana maddeleri arasında yer aldı. Hürmüz hattının küresel enerji sevkiyatı açısından taşıdığı önem nedeniyle, bu başlık yalnızca askeri değil ekonomik ve jeopolitik sonuçlar bakımından da müzakerelerin en ağır dosyalarından biri haline geldi. 

PAKİSTAN MERKEZLİ DİPLOMASİ TRAFİĞİ

Yeni teklifin Pakistan üzerinden iletilmesi, İslamabad’ın son günlerde yürüttüğü yoğun diplomatik trafiği daha görünür hale getirdi. Görüşmelerde Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir’in, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, özel temsilci Steve Witkoff ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile temas halinde olduğu belirtildi. Masadaki çerçevenin ilk aşamasında ateşkes ve Hürmüz’ün açılması, ikinci aşamasında ise 15 ila 20 gün içinde daha geniş kapsamlı bir mutabakata ulaşılması hedefleniyordu. Ancak İran’ın sunduğu yeni yanıt, bu sürecin Washington’un istediği hız ve içerikte ilerlemeyeceğini ortaya koydu. 

TRUMP: KAYDA DEĞER AMA YETERLİ DEĞİL

ABD Başkanı Donald Trump da Beyaz Saray’daki Paskalya etkinliğinde İran’ın teklifine ilişkin ilk değerlendirmesini yaptı. Trump, İran’ın son yanıtını “kayda değer bir adım” olarak nitelendirdi ancak bunun “yeterince iyi olmadığını” söyledi. Trump ayrıca, kendisi tercih edecek olsa İran’ın petrolünü “almak ve elde tutmak isteyeceğini”, ancak Amerikan halkının askerlerin eve dönmesini istediğini belirtti. Bu açıklamalar, Washington’un bir yandan diplomasiyi açık tuttuğunu, diğer yandan da baskı dilini koruduğunu gösterdi. 

MÜZAKERELERİN EN ZOR DOSYASI: NÜKLEER PROGRAM VE YAPTIRIMLAR

Taraflar arasındaki en zorlu pazarlık başlığını ise İran’ın nükleer programı ile yaptırımların geleceği oluşturuyor. ABD’nin temel beklentisi, İran’ın nükleer silah geliştirmeme yönünde daha açık ve bağlayıcı taahhütler vermesi. İran ise bunun karşılığında yaptırımların hafifletilmesini, dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını ve savaş sonrası toparlanma için ekonomik destek sağlanmasını istiyor. Bu nedenle 10 maddelik teklif, sadece ateşkese ilişkin değil; savaş sonrası düzenin nasıl şekilleneceğine dair daha geniş bir çerçeve sunuyor. 

DİPLOMASİ KAPISI AÇIK AMA BELİRSİZLİK SÜRÜYOR

Ortaya çıkan tablo, taraflar arasında temasın sürdüğünü ancak ortak zeminin hâlâ oldukça kırılgan olduğunu gösteriyor. İran, geçici ateşkesi reddedip kendi şartlarını masaya koyarken; ABD bu teklifi önemli ama yetersiz buluyor. Bu nedenle Pakistan üzerinden yürüyen diplomasi trafiği savaşı hemen bitirecek bir uzlaşı üretmiş değil. Yine de Tahran’ın yazılı ve maddeli bir karşı teklif sunmuş olması, tarafların tamamen kopmadığını ve müzakere kanalının açık kaldığını gösteren önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.