Çad’daki Osmanlı Torunları Kültürel Miraslarını Yaşatmaya Çalışıyor

Çad’ın doğusundaki Abeşe şehrinde yaşayan Türkaylar topluluğu, yaklaşık iki asır önce bölgeye yerleşen Osmanlı mensuplarının mirasını yaşatmaya devam ediyor. Düğünlerden cenaze törenlerine kadar birçok gelenek bugün hâlâ sürdürülürken, topluluk üyeleri kendilerini Türk milletinin bir parçası olarak gördüklerini ifade ediyor.

Topluluğun yaşadığı bölge bugün hâlâ “Türk Bahçesi Mahallesi” adıyla anılıyor. Belediye kayıtlarında da aynı isimle geçen mahallede yaklaşık 200 kişilik Türk kökenli bir topluluk yaşamını sürdürüyor.

ÇAD İLE OSMANLI İLİŞKİLERİ YÜZYILLAR ÖNCESİNE DAYANIYOR

Bölgedeki Osmanlı etkisinin 17’nci yüzyıla kadar uzandığı belirtiliyor. Rivayetlere göre Vaday Sultanlığı döneminde bir Türk mimar ve ekibi bölgeye davet edilerek saray, mescit ve çeşitli yapılar inşa edildi. Türk ustaların bölge halkına pişmiş tuğla yapımını öğrettiği ifade ediliyor.

19’uncu yüzyılda Osmanlı Devleti’nin, Fransız sömürge tehdidine karşı bölgedeki Müslüman topluluklara destek amacıyla Abeşe’ye asker gönderdiği aktarılıyor. Görev süreleri sona eren askerlerin büyük bölümü geri dönerken, bazı askerlerin bölgede kalıp yerel halkla kaynaştığı belirtiliyor.

Yerleştikleri bölge zamanla verimli bostanlara dönüşünce halk arasında “Türk Bahçesi” adıyla anılmaya başlandı.

FRANSIZ SÖMÜRGESİ BAĞLARI ZAYIFLATTI

Türkay ailesi mensupları, Fransız sömürge döneminde Osmanlı mirasının silinmeye çalışıldığını ve Türkiye ile olan bağların büyük ölçüde koptuğunu ifade ediyor. Buna rağmen aileler, nesilden nesile aktardıkları geleneklerle kimliklerini korumayı başardı.

Topluluk üyeleri bugün hâlâ Türk ailelerine ait özel mezarlıklara defin yapıyor ve her yıl 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nı kendi imkânlarıyla kutluyor. Çad mutfağında yaygın olmamasına rağmen mercimek çorbasının aile sofralarında yer almaya devam ettiği belirtiliyor.

TÜRK KURUMLARIYLA YENİDEN BAĞ KURULDU

Türkiye’nin Encemine Büyükelçiliğinin 2013 yılında açılması ve ardından TİKA’nın bölgede faaliyet göstermeye başlamasıyla birlikte Türk kökenli ailelerle ilişkiler yeniden canlandı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2017 yılında Çad’a gerçekleştirdiği ziyarette Türk kökenli aileler, “Çad’daki eviniz Türk Bahçesi’ne hoş geldiniz” pankartıyla Erdoğan’ı karşıladı.

TİKA tarafından 2019 yılında yürütülen projeyle Osmanlı askerlerine ait olduğu belirtilen mezarlar restore edildi. Ayrıca Türk Bahçesi Mahallesi’ne çeşme, Atik Mescidi önüne ise Osmanlı mimarisinden izler taşıyan şadırvan inşa edildi.

“TÜRKÇE ÖĞRENMEK İSTİYORUZ”

Türkay ailesinin temsilcilerinden Muhammed Ahmet Yusuf Türkay, en büyük beklentilerinin Türkçe öğrenmek olduğunu söyledi. Uzun yıllardır Çad’da yaşadıkları için Türkçe bilmediklerini ifade eden Türkay, bölgede bir Türkçe eğitim merkezinin açılmasının büyük önem taşıdığını belirtti.

Atalarının geldiği toprakları görmek istediklerini dile getiren Türkay, özellikle İstanbul’u merak ettiklerini ve Türkiye ile kültürel bağlarını daha da güçlendirmek istediklerini söyledi.

350 YILLIK TARİHİN SON İZLERİ

2013-2015 yıllarında Türkiye’nin ilk Encemine Büyükelçisi olarak görev yapan Prof. Dr. Ahmet Kavas da bölgede yaşayan Türk kökenli ailelerin Osmanlı-Çad ilişkilerinin yaşayan son temsilcileri olduğunu ifade etti.

Kavas, Fransız sömürge döneminde Osmanlı izlerini silmeye yönelik girişimlerin yoğunlaştığını ancak Türk Bahçesi Mahallesi’nin ve burada yaşayan ailelerin bu tarihi mirası bugüne taşıdığını söyledi.

Abeşe’deki eski camiler, Osmanlı mimarisinden izler taşıyan yapılar ve bölgede yetiştirilmeye başlanan bazı meyvelerin hâlâ Osmanlı döneminin etkilerini yansıttığı belirtiliyor.