Hürmüz Yine Kapandı: İran'dan Abluka Şartı, Trump'tan Yeni Tehdit

İran ile ABD arasında kırılgan ateşkes ve müzakere süreci devam ederken, Hürmüz Boğazı yeniden küresel krizin merkezine yerleşti. İran Silahlı Kuvvetleri’nin operasyonel komuta yapısı ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi tarafından yapılan açıklamalarda, ABD’nin İran limanları ve gemilerine yönelik deniz ablukasını sürdürmesinin “ateşkes ihlali” olarak görüldüğü belirtildi.

Tahran, bu nedenle daha önce iyi niyet göstergesi olarak verilen sınırlı ve kontrollü geçiş imkanının geri çekildiğini, boğazın yeniden sıkı İran denetimine alındığını duyurdu. İran tarafı, savaş tamamen sona erene ve bölgede kalıcı bir barış sağlanana kadar Hürmüz’deki trafiği denetleme ve kontrol etme kararlılığını vurguladı.

İran yönetimi, boğazın yeniden açılması için temel şartın açık olduğunu savunuyor. Tahran’a göre ABD, İran’a gelen ve İran’dan çıkan gemilere yönelik deniz baskısını ve abluka uygulamasını sonlandırmadıkça Hürmüz’de serbest geçiş tam olarak yeniden başlamayacak. İranlı üst düzey isimler, boğazın yönetiminin İran’a ait olduğunu, bu hakkın gerek müzakere masasında gerekse sahada korunacağını ifade ederken, “eski düzene dönüş” mesajı verdi. İran cephesi ayrıca, güvenli geçişin kendi ilan ettiği düzenlemeler, rotalar ve kontrol mekanizmaları çerçevesinde mümkün olacağını savunuyor.

İRAN’DAN AÇIK MESAJ: ABLUKA KALKMADAN GEÇİŞ YOK

Tahran’dan gelen açıklamalar yalnızca teknik bir denizcilik kararı olarak değil, doğrudan siyasi ve askeri mesaj olarak okundu. İranlı yetkililer, Hürmüz’ün kısa süre önce yalnızca sınırlı ticari akış için açıldığını, bunun da Lübnan hattındaki ateşkes ve diplomatik atmosfer nedeniyle geçici bir adım olduğunu hatırlattı. Ancak Washington’ın “tam geri adım” atmadığını savunan İran, şimdi yeniden daha sert bir hatta geçti. İran basınında ve resmî açıklamalarda, ABD’nin ablukası devam ederse Hürmüz’de hiçbir geçişin normalleşmeyeceği vurgulandı.

İran liderliğine yakın isimlerden gelen çıkışlar da bu çizgiyi sertleştirdi. Ali Ekber Velayeti, “okyanus ötesinden güvenlik dayatma dönemi sona erdi” diyerek bölgedeki deniz güvenliğinin artık Batılı güçlerce dikte edilemeyeceğini savundu. İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi ise daha meydan okuyucu bir dille, Hürmüz’ün “eski haline dönüşünün keyfini çıkarın” mesajını verdi. Bu söylemler, İran’ın boğazı yalnızca ticari bir geçiş hattı değil, bölgesel egemenlik ve caydırıcılık kartı olarak kullandığını yeniden gösterdi.

TRUMP’TAN YENİ TEHDİT: SANTRALLERİ VE KÖPRÜLERİ VURURUZ

ABD Başkanı Donald Trump ise İran’ın tavrına karşı tehdit dozunu yükseltti. Trump, İran’la temasların sürdüğünü ve sürecin “çok iyi gittiğini” savunsa da Tahran’ın Hürmüz üzerinden ABD’ye “şantaj yapamayacağını” söyledi. Ardından sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran’ın anlaşma teklifini kabul etmemesi halinde ülkedeki “her bir enerji santralini” ve “her bir köprüyü” vuracaklarını öne sürdü. Trump’ın bu açıklamaları, diplomasi ile askeri tehditlerin aynı anda yürütüldüğü bir baskı siyasetine dönüştü.

ABD basınında yer alan haberlerde, Trump’ın Hürmüz’ün yeniden kapanması ve İran’la müzakereleri değerlendirmek için Beyaz Saray’daki Durum Odası’nda üst düzey kurmaylarıyla toplandığı da öne sürüldü. Bu iddialara göre görüşmeye güvenlik, dış politika, savunma ve istihbarat bürokrasisinin en üst isimleri katıldı. Resmi bir Beyaz Saray açıklaması yapılmamış olsa da Washington’daki hazırlıklar ABD’nin hem sahada hem müzakere masasında yeni bir aşamaya geçtiğine işaret ediyor.

PAKİSTAN HATTINDA MÜZAKERE BELİRSİZLİĞİ

Krizin bir diğer ayağı ise Pakistan arabuluculuğunda sürmesi beklenen yeni görüşmeler oldu. ABD tarafı heyet göndermeye hazır olduğu mesajını verirken, İran medyası Washington’ın aşırı talepleri, çelişkili tutumu ve deniz ablukasını sürdürmesi nedeniyle Tahran’ın yeni görüşmelere katılmayabileceğini yazdı. İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi ise Amerikalılar tarafından yeni tekliflerin sunulduğunu, ancak bunlara henüz kesin yanıt verilmediğini belirtti. Bu tablo, müzakere masasının tamamen devrilmediğini ancak derin güvensizlik nedeniyle oldukça kırılgan hale geldiğini gösteriyor.

ABD ile İran arasında 8 Nisan’da devreye giren iki haftalık ateşkesin sona ermesine sayılı günler kala yaşanan bu gerilim, tarafların birbirini ihlalle suçladığı yeni bir döneme kapı araladı. Washington, Hürmüz çevresindeki deniz baskısını sürdürürken Tahran bunu ateşkesin ruhuna aykırı bir kuşatma olarak görüyor. Bu nedenle Pakistan hattında yeni bir görüşme yapılsa bile, Hürmüz başlığının masanın en sert ve en zor dosyalarından biri olmaya devam edeceği anlaşılıyor.

GEMİLER U DÖNÜŞÜ YAPTI, PİYASALAR SARSILDI

Sahadaki belirsizlik kısa sürede deniz trafiğine de yansıdı. Katar’dan Hürmüz yönüne ilerleyen bazı LNG tankerleri ile konteyner gemilerinin rotalarını geri çevirdiği görüldü. Gemi takip verileri, boğaza yaklaşan bazı yük ve enerji taşıyıcılarının geçiş riski nedeniyle U dönüşü yaptığını ortaya koydu. Bu gelişme, Hürmüz’ün yeniden kapanmasının sadece siyasi söylemde kalmadığını, fiilen küresel taşımacılığı etkilemeye başladığını gösterdi.

Enerji piyasaları da buna anında tepki verdi. Brent petrolün varili yeniden 95 doların üzerine çıkarken, piyasalar Hürmüz kaynaklı yeni arz şokunu fiyatlamaya başladı. Geçen hafta İran’ın boğazı ticari gemilere açtığını duyurmasının ardından fiyatlarda sert gerileme yaşanmıştı. Ancak ABD’nin deniz baskısını sürdürmesi ve İran’ın yeniden kapanma kararı alması, enerji fiyatlarını tekrar yukarı itti. Hürmüz’den dünya petrol ticaretinin önemli bir bölümü geçtiği için, boğazdaki her yeni kriz dalgası küresel ekonomiye doğrudan yansıyor.

KRİZ DAHA DA BÜYÜYEBİLİR

Son gelişmeler, Hürmüz’ün artık yalnızca bir deniz geçiş noktası değil, doğrudan savaş, ateşkes, müzakere ve enerji güvenliği denkleminde belirleyici stratejik cephe haline geldiğini ortaya koydu. İran, abluka kalkmadan geri adım atmayacağını söylerken; Trump yönetimi boğaz meselesini İran’a baskı kurmanın ana araçlarından biri olarak kullanıyor. Gemilerin geri dönmeye başlaması, petrol fiyatlarının sıçraması ve askeri tehditlerin sertleşmesi, Hürmüz krizinin önümüzdeki günlerde çok daha tehlikeli bir aşamaya taşınabileceğine işaret ediyor.